Ngày 27/9/2026, tại Diễn đàn “Tinh hoa Yến Việt và Đổi mới sáng tạo năm 2026” ở TP.HCM, ông Nguyễn Viết Hồng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ Phần Phát Triển Khoa Học Công Nghệ Vi Na (Vina CHG), Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP.HCM, trình bày chuyên đề “Giải pháp phòng chống gian lận thương mại và hàng giả trong ngành yến sào Việt Nam”.
Diễn đàn do Hiệp hội Yến sào Việt Nam tổ chức với chủ đề “Định danh nguồn gốc – Khẳng định giá trị – Kiến tạo tương lai xanh”. Sự kiện quy tụ các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, chuyên gia và doanh nghiệp để bàn các vấn đề trọng tâm cho sự phát triển bền vững của ngành yến.
Gian lận ngày càng tinh vi, khó nhận biết
Theo chuyên đề, gian lận trong ngành yến sào diễn ra ở nhiều khâu. Các hành vi phổ biến gồm ghi sai nguồn gốc, xuất xứ, pha trộn thành phần, không đúng định lượng công bố, giả mạo thương hiệu, bao bì và nhãn hàng hóa. Hàng giả còn được trộn vào kênh phân phối chính hãng và bán tràn lan trên thương mại điện tử, mạng xã hội.
Công tác phát hiện gặp nhiều khó khăn. Người tiêu dùng khó phân biệt thật giả bằng mắt thường. Chuỗi cung ứng lại phức tạp, dữ liệu phân tán và chưa được số hóa đồng bộ. Vi phạm vì thế thường chỉ bị phát hiện khi sản phẩm đã lưu thông, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.
Cần giải pháp đồng bộ, không thể đơn lẻ
Theo ông Nguyễn Viết Hồng, hàng giả hiện không chỉ dừng ở sản phẩm mà đã lan sang bao bì, nhãn mác. Vì vậy, không một biện pháp riêng lẻ nào đủ sức ngăn chặn. Ngành yến sào cần xây dựng một hệ sinh thái chống giả toàn diện, trong đó mỗi sản phẩm được gắn với một giải pháp chống giả.
Theo đó, giải pháp cần được triển khai xuyên suốt từ xác lập quyền sở hữu trí tuệ, định danh, xác thực, truy xuất, truy vết, quản trị dữ liệu, cảnh báo sớm đến điều tra, xử lý hàng giả và truyền thông. Doanh nghiệp trước hết cần xác lập quyền sở hữu trí tuệ làm nền tảng pháp lý, sau đó xây dựng hệ thống chống hàng giả đa lớp, kết hợp các công nghệ chống giả và truy xuất nguồn gốc như QR code, xác thực qua SMS, công nghệ nước, ứng dụng AI tư vấn 24/7 và phần mềm quản trị hàng hóa, truy xuất nguồn gốc.
Hệ thống này không chỉ giúp người tiêu dùng kiểm tra, xác thực và truy xuất thông tin sản phẩm mà còn hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi dòng hàng hóa, phát hiện dấu hiệu bất thường và cảnh báo sớm các sản phẩm có nguy cơ bị làm giả, làm nhái. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, doanh nghiệp có thể chủ động triển khai các hoạt động truyền thông, truy vết, điều tra và phối hợp xử lý phù hợp với từng trường hợp.
Đồng thời, doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan và đội ngũ pháp lý để kịp thời phát hiện, xử lý triệt để các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và kinh doanh hàng giả. Bên cạnh đó, đẩy mạnh các hoạt động thông tin, tuyên truyền để cảnh báo tình trạng hàng giả đến người tiêu dùng”, ông Nguyễn Viết Hồng đề xuất.
Trong đó, việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu và kiểu dáng bao bì là lớp bảo vệ pháp lý đầu tiên, đồng thời là cơ sở để xử lý khi có vi phạm.
Truy xuất nguồn gốc – nền tảng minh bạch chuỗi giá trị yến
Truy xuất nguồn gốc cũng là nội dung được trao đổi tại Diễn đàn. Theo hướng dẫn của đại diện Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, các cơ sở nuôi chim yến phải kê khai mã định danh trực tuyến trên hệ thống dữ liệu quốc gia, thay cho hình thức báo cáo giấy định kỳ 6 tháng như trước. Cán bộ thú y cấp xã, phường sẽ quản trị hệ thống và phê duyệt thông tin. Đây là bước đầu tiên để định danh nguồn gốc ngay từ nhà yến.
Ở khâu sản phẩm, ông Nguyễn Viết Hồng cho rằng mỗi bao bì, mỗi sản phẩm cần có một mã định danh riêng. Khi quét mã, người tiêu dùng và cơ quan chức năng có thể tra cứu thông tin lô hàng, thành phần, đơn vị sản xuất, đơn vị phân phối, ngày sản xuất và hạn sử dụng. Về phía doanh nghiệp, mã định danh giúp theo dõi sản phẩm qua các khâu lưu kho, vận chuyển, phân phối, từ đó sớm phát hiện hàng giả và hàng bán sai kênh.
Tuy nhiên, vì tem truy xuất cũng có thể bị sao chép, truy xuất nguồn gốc cần được tích hợp cùng các lớp công nghệ chống giả ngay trên bao bì và tem sản phẩm. Khi đó, sản phẩm vừa tra cứu được nguồn gốc, vừa xác thực được hàng thật. Theo ông Hồng, mỗi sản phẩm cần một giải pháp chống giả, truy xuất nguồn gốc phù hợp. Khi các giải pháp này được kết nối và dữ liệu được chia sẻ giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng, ngành yến sẽ hình thành một hệ sinh thái chống giả khép kín, cùng bảo vệ thương hiệu chung.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng nên đẩy mạnh truyền thông dấu hiệu nhận diện hàng thật, hàng giả để người tiêu dùng mua đúng sản phẩm.
Về phía quản lý nhà nước, chuyên đề đưa ra một số kiến nghị:
- Tăng cường minh bạch chuỗi cung ứng và tích hợp dữ liệu truy xuất phục vụ quản lý.
- Hoàn thiện quy định, nâng mức chế tài đối với hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả.
- Kiểm soát chặt người bán và hàng hóa trên cả kênh trực tiếp lẫn trực tuyến.
Những trao đổi tại Diễn đàn cho thấy yêu cầu minh bạch nguồn gốc và bảo vệ thương hiệu đang trở thành điều kiện then chốt để ngành yến sào Việt Nam giữ vững niềm tin người tiêu dùng và nâng cao giá trị trên thị trường.
Bài viết liên quan: